Pozostałe rodziny muchówek

Samiec jednego z trudniejszych do oznaczania leni.W tym dziale przedstawię wam mniejsze rodziny muchówek, które na moim blogu są reprezentowane przez jednego, najwyżej dwóch przedstawicieli, oraz ogólne opisy poszczególnych rodzin.

Kreślowate (Limoniidae)

Mało znana rodzina, ale bardzo liczna. Na świecie jest reprezentowana przez ponad 10500 gatunków. W Polsce mamy ich natomiast ponad 200. Na pierwszy rzut oka przypominają koziułki, ale różnią się od nimi kilkoma szczegółami, dostrzegalnymi głównie dla specjalistów (m.in. innym użyłkowaniem skrzydeł). Kreślowate są związane z wilgotnymi środowiskami, dlatego najłatwiej o nie w pobliżu wód. W wodzie zresztą rozwijają się ich larwy, które prowadzą różny tryb życia, w zależności od gatunku. Mogą się więc odżywiać martwym drewnem, grzybami, oraz być drapieżnikami. Specyficzny tryb życia prowadzą bezskrzydli przedstawiciele rodzaju Chiona, którzy żyją na powierzchni śniegu, głównie w górach.

Eutonia barbipes.

Kreślowate (Limoniidae)

Epiphragma ocellare w całej okazałości.
A o to i ponowiec.

Ponowiec (Chionea sp.)

Widok z boku.

Komarowate (Culicidae)

Znana rodzina, licząca około 3,5 tys. gatunków na całym świecie, oraz około 50 w Polsce. Tylko nieliczne gatunki komarów atakują ludzi, ale te co robią i tak są wyjątkowo natarczywe, a w tropikach także niebezpieczne, ze względu na przenoszone choroby. Ludzi atakują szczególnie gatunki z rodzaju Aedes (zwane doskwierami), Anophelus (widliszki), oraz niektóre z rodzaju Culex („klasyczne” komary). Krwią żywią się oczywiście samice. Samce, które można poznać po dłuższych głaszczkach i pierzastych czułkach, zdecydowanie bardziej wolą nektar kwiatów. Larwy żyją natomiast w wodzie, unosząc się tuż przy powierzchni i żywiąc się szczątkami organicznymi.

I jeszcze jedno ujęcie na sam koniec.

Culiseta annulata

ujęcie z góry.
I jeszcze taki widliszek na zakończenie.

Widliszek (Anopheles sp.)

Larwa widliszka w pełnej krasie.

Ochotkowate (Chironomidae)

Bardzo liczna rodzina muchówek, licząca ponad 10 tys. gatunków. W Polsce jest ich natomiast około 500. Ochotki, to nieduże muchówki, które przypominają wyglądem komary. W przeciwieństwie do nich, nie są jednak krwiopijne i nawet nie mają aparatu kłująco-ssącego. Zamiast tego, dorosłe owady najczęściej w ogóle nie pobierają pokarmu, a jeśli już, to ograniczają się do różnych płynów (rosy, spadzi). Ochotki mają skłonność do tworzenia ogromnych rojów, szczególnie w pobliżu zbiorników wodnych. Larwy żyją w wodzie, głównie w mule, albo w martwym drewnie. Często bywają wykorzystywane jako przynęta na ryby, lub pokarm dla rybek akwariowych.

Samiec ochotki w całej okazałości.

Ochotkowate (Chironomidae)

Larwa ochotki.

Leniowate (Bibionidae)

Nieduża rodzina, licząca na świecie około 700 gatunków. W Polsce żyje ich natomiast z jakieś 20. Lenie to dość smukłe muchówki o niepozornym, głównie czarnym lub brunatnym ubarwieniu. Samce mają naprawdę ogromne oczy, znacznie większe, niż samice. Większość rodzimych leniowatych pojawia się wiosną, ale są też gatunki typowo jesienne. Dorosłe nie są zbyt rozlatane, nie pobierają też zbyt dużo pokarmów (jeśli już to jakiś nektar, albo spadź). Larwy natomiast rozwijają się w glebie, zdarza się, że gdy jest ich więcej uszkadzają korzenie, generalnie są jednak pożyteczne, gdyż rozkładają martwą materię organiczną.

Samica Bibio clavipes.

Lenie (Bibio spp.)

Samiec lenia marcowego.

Pryszczarkowate (Cecidomyiidae)

Rodzina licząca na świecie około 6 tys. gatunków, w naszym kraju zaś około 300. Są to głównie bardzo malutkie muszki, charakteryzujące się długimi, paciorkowatymi czułkami. Generalnie jednak, są one do siebie bardzo podobne, a odróżnienie ich jest wyjątkowo trudne. Znacznie bardziej rozpoznawalne są narośla (galasy), które są powodowane przez ich larwy na różnych roślinach. W nich właśnie się rozwijają, przez co wiele z nich bywa uznawanych za szkodniki. Niektóre jednak, wolą życie w grzybach, a są też takie, które są drapieżnikami.

Galasy garnusznicy.

Garnusznica bukowa (Mikiola fagi)

Dorosła garnusznica.

Ziemiórkowate (Sciaridae)

Do tej pory opisano około 1600 gatunków, ale szacuje się, że w tropikach może się ich kryć nawet 20 tys. Nie jestem pewny ile mamy ich w Polsce, ale w Europie odkryto ich około 600. W dużej mierze, są to maleńkie muszki, mierzące około kilka milimetrów. Z tego też względu przeważnie umykają ludzkiej uwadze, a jeśli już uda się je dostrzec, to najczęściej trudno jest je odróżnić od siebie. Niektóre z nich pojawiają się w naszych domach, ponieważ ich larwy rozwijają się w glebie, także tej doniczkowej. W niej też żywią się glonami i martwą materią roślinną. Dużo więcej gatunków, rozwija się jednak w grzybach, a niektóre z nich mogą powodować szkody.

Tym razem inny osobnik.

Ziemiórkowate (Sciaridae)

Ziemiórka w całej okazałości.

Grzybiarkowate [bedliszkowate] (Mycetophilidae)

Rodzina maleńkich muchówek, licząca jakieś 3 tys. gatunków na całym świecie, oraz około 400 w naszym kraju. Muszki z tej rodziny charakteryzują się silnie zbudowanym przedpleczem, sprawiającym, że wyglądają na dość garbate. Generalnie, dorosłe owad prowadzą skryty tryb życia i nieczęsto się je widuje. Znacznie łatwiej spotkać larwy. Te rozwijają się w grzybach i to właśnie one są odpowiedzialne za ich „robaczywienie.” Z tego też względu, grzybiarze często się na nie natykają… co oczywiście nie budzi specjalnego zachwytu. Istnieją również drapieżne larwy grzybiarek, które polują na inne owady.

Grzybiarka w całej okazałości.

Grzybiarkowate [bedliszkowate] (Mycetophilidae)

Kolejny osobnik.

Ćmiankowate (Psychodidae)

Nieduża rodzina muchówek, licząca na świecie około 1500 gatunków. W Polsce natomiast żyje ich tylko 45. Te maleńkie muszki (mają tylko kilka milimetrów), na pierwszy rzut oka przypominają miniaturowe ćmy. Ich skrzydła są szerokie i gęsto owłosione. Niektóre tropikalne gatunki żywią się krwią i roznoszą groźne choroby. Rodzime są jednak zupełnie nieszkodliwe. Dorosłe można spotkać zarówno w środowisku naturalnym (głównie w lasach i w pobliżu zbiorników wodnych), jak również w pobliżu człowieka. Ich larwy rozwijają się natomiast w wodzie, również mocno zanieczyszczonej.

Kolejny, leśny przedstawiciel ćmiankowatych.

Ćmiankowate (Psychodidae)

Przedstawiciel ćmiankowatych na liściu.

Bąkowate (Tabanidae)

Póki co odkryto ich na świecie około 4,5 tys., w Polsce natomiast około 50 gatunków. Najczęściej są to średnie i duże muchówki, niektóre gatunki z rodzaju Tabanus osiągają nawet 3 cm. Cechą charakterystyczną tych muchówek są duże, kolorowe oczy, a także aparat gębowy typu tnąco-ssącego. Samice wykorzystują go, by wysysać krew dużych zwierząt, a często także ludzi. Najczęściej człowiek jest atakowany przez mniejsze jusznice (Haematopota spp.) oraz ślepaki (Chrysops spp.), rzadziej przez większe, a jeśli już, to głównie przez gatunki z rodzaju Hybomitra. Ukąszenia bąków bywają bardzo bolesne, mogą też przenosić drobnoustroje chorobotwórcze. Samce natomiast ograniczają się wyłącznie do kwiatowego nektaru. Larwy bąkowatych, rozwijają się natomiast w środowiskach wilgotnych, głównie w strefie przybrzeżnej różnych wód, torfowisk i bagnisk. Często prowadzą drapieżny tryb życia, żywiąc się m.in. larwami komarów, ale mogą być także saprofagami i rozwijać się w martwym drewnie. Duże gatunki bąków bywają błędnie nazywane gzami, choć w rzeczywistości prawdziwe gzy zaliczają się do rodziny gzowatych (Oestridae) niemającej wiele wspólnego z bąkami. Jusznice bywają natomiast potocznie zwane „końskimi muchami.”

Jusznica, ujęcie z boku.

Jusznica deszczowa (Haematopota pluvialis)

083

Kobyliczkowate (Rhagionidae)

Nieduża rodzina muchówek, licząca około 500 gatunków na całym świecie, natomiast w Polsce żyje ich 28 gatunków (plus jeden, uznawany obecnie za wymarły). Są to muchówki charakteryzujące się dość smukłymi ciałami oraz stosunkowo długimi nogami, wyglądem przypominają łowikowate (Asilidae) i wójkowate (Empidae). Wyposażone są w aparat gębowy przypominający ten spotykany u bąkowatych (Tabanidea). Niektóre gatunki z tej rodziny żywią się krwią ssaków (choć żaden z nich nie występuje w Polsce), jednak większość z nich odżywia się nektarem, spadzią oraz drobnymi owadami. Larwy natomiast rozwijają się zazwyczaj w glebie, gdzie prowadzą drapieżny tryb życia. Biologia wielu gatunków nie została jeszcze dokładnie poznana.

Kobyliczka w pełnej krasie.

Kobyliczka pniowa (Rhagio 

scolopaceus)

Widok z góry

Ścierwicowate (Sarcophagidae)

Na całym świecie żyje ich z jakieś 2,5 tysiąca, w Polsce natomiast około 130 gatunków. Ścierwice to przeważnie duże, dość krępe muchówki o niepozornym, szarym ubarwieniu, w czarne dodatki. Podobnie jak plujkowate, czy muchowate, często się pojawiają w pobliżu człowieka, dlatego można je spotkać np. na padlinie, psującym się mięsie czy odchodach. Larwy części z nich rozwijają się właśnie w martwych szczątkach organicznych, ale pozostałe są parazytoidami, atakującymi dżdżownice i inne bezkręgowce.

I jeszcze taka ścierwica na kawałku drewna.

Ścierwice (Sarcophaga spp.)

Ścierwica w całej okazałości.

Cuchnowate (Scathophagidae)

Mała rodzina muchówek, licząca zaledwie 500 gatunków, w Polsce natomiast około 80. Te średniej wielkości muchówki, często są porośnięte ciemnymi lub jasnymi włoskami. Ich biologia jest dość zróżnicowana. Jedne żerują wewnątrz liści (minują w nich), inne natomiast rozwijają się w szczątkach organicznych i odchodach, gdzie prowadzą drapieżny tryb życia. Drapieżne są także dorosłe owady, które napadają na inne muchówki. Z tego tez względu są bardzo pożyteczne, gdyż ograniczają liczebność innych owadów. Co ciekawe, niektóre cuchnowate bywają również wykorzystywane w badaniach genetycznych, podobnie jak muszki owocówki.

Samiec w całej okazałości.

Cuchna nawozowa (Scathophaga stercoraria)

Kolejna samiczka.

Nasionnicowate (Tephritidae)

Rodzina muchówek licząca na świecie około 5 tys. gatunków, oraz 110 w Polsce. Należą do niej małe, ale bardzo kolorowe muszki, posiadające niezwykłe wzory na swoich skrzydłach. Dorosłe muchówki mają bardzo ciekawe obyczaje godowe, chociażby ze względu na terytorialność samców. Larwy natomiast rozwijają się w różnych częściach roślin. Większość z nich żywi się nasionami różnych roślin, ale są też takie, które rozwijają się w owocach, liściach, oraz łodygach. Te ostatnie są odpowiedzialne za powstawanie narośli, czyli galasów. Część gatunków jest szkodnikami, powodującymi „robaczywienie” niektórych owoców.

211

Wyroślówka ostowa (Urophora cardui)

Galas, wywołany, przez larwy.

Micropezdidae

Mała rodzina, licząca na świecie około 500 gatunków, w Polsce natomiast tylko 5. Muchówki te są stosunkowo małe i charakteryzują się bardzo smukłymi ciałami, oraz długimi, cienkimi nogami. Przeważnie można je znaleźć wśród zarośli, natomiast gatunki związane z martwym drewnem na powalonych pniach i w ich pobliżu. Dorosłe mogą zlizywać spadź, nektar, grzyby lub odchody. Larwy natomiast są roślinożerne, bądź rozwijają się we wspomnianym, martwym drewnie.

Samiec przy okazji zabiegów pielęgnacyjnych.

Rainieria calceata

Znów na grzybie.

Dryomyzidae

Bardzo mała rodzina reprezentowana przez zaledwie… 22 gatunki! W Polsce natomiast występują tylko 3. Te mało znane muchówki, są związane głównie ze szczątkami roślinnymi. Dorosłe można spotkać na odchodach i wśród szczątków roślinnych, na których potrafi ich być naprawdę całkiem sporo. W nich też rozwijają się ich larwy, chociaż brak mi informacji czy odżywiają się nimi, czy jedynie odbywają w nich rozwój.

W całej okazałości,

Dryomyza flaveola

Portret naszej muszki.

Wodarkowate (Ephydridae)

Rodzina muchówek licząca na świecie około 2000 gatunków na całym świecie. Niestety nie mam danych o liczbie gatunków w Polsce. Te niepozorne muchówki, znane też jako przywódkowate, osiągają bardzo małe rozmiary, z wyglądu zaś są do siebie na tyle podobne, że rozpoznawać je mogą głównie specjalizujący się w nich entomolodzy. Gatunki te wykazują duże zamiłowanie do środowisk wodnych, dlatego najłatwiej można je spotkać w pobliżu zbiorników wodnych. Niektóre zagraniczne gatunki żyją w bardzo ekstremalnych warunkach, np. rozwijają się w silnie zasolonych jeziorach, a nawet w ropie naftowej. Dorosłe gatunki odżywiają się głównie roślinami, glonami oraz bakteriami, ale niektóre prowadzą również drapieżny tryb życia. Larwy są zazwyczaj roślinożerne i żerują na podwodnych roślinach, ale są też gatunki żywiące się bakteriami, martwą materią organiczną, oraz innymi owadami.

Ujęcie z boku.

Łapaczka (Ochthera sp.)

Chwytówka w pełnej krasie.

Smętkowate (Sciomyzidae)

Kolejna mało znana rodzina, licząca na świecie blisko 500 gatunków, w Polsce zaś około 70. Muchówki z tej rodziny charakteryzują się smukłymi ciałami, bardzo kolorowymi, wyłupiastymi oczami, nieco krzaczastymi czułkami, oraz skrzydłami, często ozdobionymi ciemnymi plamami. Smętkowate można spotkać w wilgotnych środowiskach, głównie w pobliżu mniejszych, bądź większych zbiorników wodnych. Dorosłe lubią przesiadywać na trzcinach, w charakterystycznej, pochyłej pozie. Larwy natomiast rozwijają się w wodzie, gdzie polują na ślimaki.

Na trzcinie.

Sepedon sphegea

Sepedon sphegea na wodnym ślimaku.

Gzowate (Oestridae)

Rodzina licząca na świecie około 1500 gatunków, w Polsce natomiast prawdopodobnie 14 (wg. Fauna Europae). Rodzina ta zrzesza w sobie pasożyty dużych gatunków zwierząt, a czasem także ludzi. Dotyczy to jednak larw, które są pasożytami wewnętrznymi i często żyją np. pod skórą. Pasożytowanie w ludziach dotyczy głównie tropikalnych gatunków, polskim zdarza się to sporadycznie. Wiele z nich powoduje jednak ogromne szkody w hodowli bydła, koni, owiec, a także wśród dziko żyjących jeleniowatych. Dorosłe gzy, nie pobierają natomiast żadnego pokarmu i żyją najczęściej kilka dni.

Samiec bydlenia jeleniego.

Bydleń jeleni (Hypoderma diana)

I jeszcze takie zdjęcie samiczki.